"Polska brunatnieje". Skandal z udziałem Brauna w Jedwabnem

± Według relacji "Wyborczej" policja wysłała w piątek do Jedwabnego ponad setkę funkcjonariuszy i wprowadziła zakaz lotów dronów dronami w promieniu pół kilometra od miejsca uroczystości. Bezpieczeństwa pilnowali też funkcjonariusze Służby Ochrony Państwa, izraelskiej agencji Mosad i amerykańskiej Secret Service. Wspólne zabezpieczanie wydarzeń o charakterze międzynarodowym to standardowa procedura podczas wizyt najważniejszych głów państw, dyplomatów czy uroczystości wysokiego ryzyka.

± Podczas wydarzenia Braun atakował także naczelnego rabina Polski. Nazywał Michaela Schudricha "szachrajem" i publicznie żądał działań karnych, m.in. aresztowania i wydalenia rabina z Polski. Uczestniczki oficjalnych obchodów oceniły działania Brauna jako próbę zakłócenia uroczystości. - Jestem załamana. Nie wiedziałam, że będzie tu tyle szumowiny. Polska brunatnieje - stwierdziła jedna z nich.

± Nieopodal, na innej działce z drugiej strony pomnika, udział Polaków w jedwabieńskiej zbrodni kwestionowały środowiska prawicowe skupione wokół Wojciecha Sumlińskiego, publicysty i współautora trylogii "Powrót do Jedwabnego", w której kontrowersyjnego publicysty, który neguje rolę Polaków w zbrodni.

± Pokazywano film z 2022 r. "Jedwabne. Historia prawdziwa" w reżyserii Tomasza Sommera, a także otwarto Otwarto wystawę "Pięciu twórców kłamstwa jedwabieńskiego". Składały się na nią plansze z wizerunkami: rabina Schudricha, byłych prezydentów Aleksandra Kwaśniewskiego, Lecha Kaczyńskiego i Bronisława Komorowskiego oraz Jana Tomasza Grossa, autora książki "Sąsiedzi" z 2000 r.

− Braun tłumaczył swoje działania i jednocześnie podważał sens upamiętnienia w obecnej formie. - Nie było w tym miejscu katolickiego punktu odniesienia, który pozwoliłby nam westchnąć za dusze pomordowanych. My chcemy doprowadzić do odzyskania niepodległości. Tutaj mamy jeden z dowodów na jej brak - mówił.

− Po drugiej stronie pomnika, na działce oznaczonej biało-czerwoną flagą, od kwietnia bieżącego roku działa centrum informacyjne mieszczące się w dwóch kontenerach. Powstało z inicjatywy Sumlińskiego. Kontenery ustawiono przy głazach z kontrowersyjnymi antysemickimi napisami, których treść kwestionuje udział Polaków w mordzie.

− Odsłonięcie tych głazów odbyło się 10 lipca 2025 r., gdy obok zaczynały się obchody 84. rocznicy zbrodni. Patronował temu "upamiętnieniu" Ruch Obrony Polaków, stowarzyszenie założone w październiku 2024 r., które odkupiło działkę nieopodal pomnika od jednego z łomżyńskich rolników.

− Sumliński powtarza, że centrum informacyjne w kontenerach ma być "miejscem oporu, być może jedną z naszych ostatnich linii oporu przed tym, co nam szykują, przed wizją Polin". Jeszcze przed piątkowymi uroczystościami zaapelował zaś do prezydenta Karola Nawrockiego, by nie wysyłał reprezentanta. - Nie będzie to neutralny gest, a nadanie kłamliwym środowiskom prezydenckiego autorytetu. Jedwabne nie potrzebuje uderzania w Polskę i Polaków - potrzebuje prawdy, godności i odwagi! - przekonywał.

± Według relacji "Wyborczej" policja wysłała w piątek do Jedwabnego ponad setkę funkcjonariuszy i wprowadziła zakaz lotów dronów w promieniu pół kilometra od miejsca uroczystości. Bezpieczeństwa pilnowali też funkcjonariusze Służby Ochrony Państwa, izraelskiej agencji Mosad i amerykańskich amerykańskiej Secret Service.

± 10 lipca 1941 r. w Jedwabnem grupa polskiej ludności zamordowała co najmniej 340 żydowskich sąsiadów, co ustalił Instytut Pamięci Narodowej. Większość ofiar, w tym kobiety, mężczyźni i dzieci, spalono żywcem w stodole, a ich mieszkania rozgrabili miejscowi Polacy. W lipcu 1941 r. do pogromów doszło też w innych okolicznych miejscowościach. stodole.

± Ekshumacja w Jedwabnem odbyła się w 2001 r., r. w ramach prac archeologiczno-ekshumacyjnych dotyczących szczątków ofiar mordu z 10 lipca 1941 r. Decyzję o wstrzymaniu ekshumacji podjął ówczesny prokurator generalny i minister sprawiedliwości Lech Kaczyński, na wniosek strony żydowskiej. Strona żydowska utrzymuje, utrzymuje jednocześnie, że ekshumacje godzą w tradycje religijne (są uznawane za profanację) i w tym przypadku nie wyjaśnią już niczego po śledztwie IPN.

± Pomnik upamiętniający Żydów spalonych żywcem w jedwabieńskiej stodole ustawiono w 2001 r. Nie ma na nim informacji o sprawcach zbrodni.

− W związku z mordem w Jedwabnem słowo "przepraszam" Żydzi usłyszeli dopiero w 2001 r. od prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego. W 2017 r. do przeprosin dołączył biskup Rafał Markowski, ówczesny przewodniczący Rady ds. Dialogu Religijnego i Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem Konferencji Episkopatu Polski.

− Prof. Paweł Machcewicz w artykule z 2002 r. "Wokół Jedwabnego" opublikowanym przez IPN wskazał, że mord nie był odosobnionym wydarzeniem. Wymienił miejscowości, w których dochodziło do pogromów: Bielsk Podlaski (wieś Pilki), Choroszcz, Czyżew, Goniądz, Grajewo, Jasionówkę, Kleszczele, Knyszyn, Kolno, Kuźnicę, Narewkę, Piątnicę, Radziłów, Rajgród, Sokoły, Stawiski, Suchowolę, Szczuczyn, Trzcianne, Tykocin, Wasilków, Wąsosz oraz Wiznę.