Jest zgoda. Ukraina otwiera drogę do ekshumacji ofiar rzezi wołyńskiej

± Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP) poinformował w sobotę, że wydane zostały wydano zgody na ekshumacje szczątków polskich ofiar w Hucie Pieniackiej w obwodzie lwowskim oraz na poszukiwania i ekshumacje w Ugłach na Wołyniu. To kolejny krok w procesie upamiętniania ofiar zbrodni sprzed ponad ośmiu dekad, na który od lat czekały polskie środowiska kombatanckie Decyzje zapadły podczas piątkowego posiedzenia ukraińskiej Państwowej Międzyresortowej Komisji ds. Upamiętnienia Uczestników Operacji Antyterrorystycznej, Ofiar Wojny i rodziny ofiar. Represji Politycznych.

− Decyzje w tej sprawie zapadły na posiedzeniu ukraińskiej Państwowej Międzyresortowej Komisji ds. Upamiętnienia Uczestników Operacji Antyterrorystycznej, Ofiar Wojny i Represji Politycznych, które odbyło się w piątek, 7 sierpnia.

− „W ramach realizacji ustaleń osiągniętych przez Ukraińsko-Polską Grupę Roboczą ds. Pamięci Narodowej komisja wyraziła zgodę na przeprowadzenie badań ekshumacyjnych na terenie dawnej wsi Huta Pieniacka” – ogłosił UINP w sobotę na Facebooku. Huta Pieniacka to miejsce jednej z najtragiczniejszych zbrodni popełnionych na Polakach podczas II wojny światowej, dlatego zgoda na prace ekshumacyjne ma dla strony polskiej szczególne znaczenie symboliczne i historyczne.

− Instytut poinformował również o uzgodnieniach dotyczących miejscowości Ugły. „Ponadto, w ramach działań na rzecz zachowania miejsc pamięci narodu polskiego w Ukrainie, uzgodniono przeprowadzenie badań ekshumacyjnych pochówków osób, które zginęły lub zaginęły bez wieści podczas II wojny światowej na terenie wsi Ugły w hromadzie miejskiej Sarny, w rejonie sarneńskim obwodu rówieńskiego” – przekazano w komunikacie.

− Komisja podjęła też odrębną decyzję dotyczącą cmentarza w dawnej wsi Ostrówki. Zgodziła się na pobranie próbek materiału genetycznego (DNA) ze szczątków pochowanych tam w latach 1992–2015 – oświadczył UINP.

− Decyzje ukraińskiej komisji są efektem prac Ukraińsko-Polskiej Grupy Roboczej ds. Pamięci Narodowej i wpisują się w szerszy proces porządkowania kwestii upamiętnienia ofiar wojny po obu stronach granicy. Kolejne kroki, w tym harmonogram i szczegóły organizacyjne planowanych prac ekshumacyjnych, mają zostać ustalone w najbliższym czasie przez zaangażowane instytucje.

+ Jak podał UINP na Facebooku, prace ekshumacyjne w Hucie Pieniackiej to realizacja ustaleń wypracowanych przez Ukraińsko-Polską Grupę Roboczą ds. Pamięci Narodowej. Komisja zgodziła się także na przeprowadzenie badań w Ugłach, gdzie podczas II wojny światowej zginęły lub zaginęły bez wieści dziesiątki osób. Dodatkowo zaakceptowano pobranie próbek DNA ze szczątków pochowanych w latach 1992–2015 na cmentarzu dawnej wsi Ostrówki.

+ Dzień wcześniej polski Instytut Pamięci Narodowej przekazał, że zakończyły się prace ekshumacyjne prowadzone od 13 lipca do 7 sierpnia w dawnych wsiach Ostrówki i Wola Ostrowiecka. Odnaleziono szczątki 55 osób, w tym aż 26 dzieci, a także ponad 300 przedmiotów osobistych należących do ofiar. Uroczysty pochówek szczątków w kwaterze ofiar UPA na cmentarzu w Ostrówkach zaplanowano na 30 sierpnia.

+ Wcześniej, w czerwcu, zakończono poszukiwania w Hucie Pieniackiej – szczątki ludzkie zlokalizowano tam w 25 miejscach na obszarze przekraczającym 200 metrów kwadratowych. Z kolei w marcu prace w Ugłach nie doprowadziły do odnalezienia grobu masowego, choć natrafiono na pozostałości cmentarnej kaplicy oraz pojedyncze szczątki, które mogą być powiązane z tamtymi wydarzeniami.

+ Relacje polsko-ukraińskie od lat obciąża odmienna ocena działań Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii, które w latach 1943–1945 dokonały czystki etnicznej na blisko 100 tys. polskich mężczyzn, kobiet i dzieci. Polska uznaje te wydarzenia za ludobójstwo, natomiast część ukraińskich historyków i polityków traktuje je jako element szerszego konfliktu, za który odpowiedzialność ponoszą obie strony. W ukraińskiej pamięci zbiorowej OUN i UPA bywają jednocześnie postrzegane jako symbol walki o niepodległość.

+ Od 2017 r., po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach, obowiązywał ukraiński zakaz poszukiwań i ekshumacji polskich ofiar. Zniesienie moratorium ogłoszono pod koniec listopada 2024 r. podczas wspólnej konferencji szefów dyplomacji obu krajów – Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.

+ Wiosną ubiegłego roku polska strona prowadziła ekshumacje w dawnej wsi Puźniki w obwodzie tarnopolskim, gdzie odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób pochowanych 6 września. Kolejny etap prac poszukiwawczych zakończył się pod koniec czerwca, jednak nie odnaleziono drugiej zbiorowej mogiły ofiar. Wstępny termin rozpoczęcia następnego etapu badań w Puźnikach wyznaczono na 17 sierpnia.